Śmietana i śmietanka spożywcza są to produkty otrzymywane z mleka wzbogacone w dodatkowy tłuszcz o zawartości 9%. Śmietana uzyskiwana jest ze śmietanki poprzez poddanie jej procesowi ukwaszenia przy udziale bakterii kwasu mlekowego.
Śmietana wytrąca się w naturalny sposób na powierzchni nie poddawanego żadnej obróbce mleka. Pierwotnie pozyskiwano ją w ten właśnie sposób. Obecnie jednak „wydzierana” jest mleku na drodze odwirowywania w tzw. wirówkach. Proces ten trwa tak długo, aż cięższe mleko chude nie rozstąpi się na zewnątrz, a lżejsza śmietana nie pozostanie w środku. Śmietana jest zasobna w tłuszcz, a zawartość kazeiny oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczu waha się w zależności od stopnia tłustości i wynosi 1,8 – 3,4 %. Podobnie jak mleko, śmietana poddawana jest różnym procesom utrwalania. Także i w jej przypadku pożądany stopień tłustości osiąga się poprzez zmieszanie jej z mlekiem odtłuszczonym.
W handlu wyróżnia się rodzaje śmietany i śmietanki w zależności od zawartości tłuszczu: śmietanka kawowa nie mniej niż 9% tłuszczu, śmietana spożywcza nie mniej niż 18% tłuszczu, śmietana spożywcza nie mniej niż 18% tłuszczu, ukwaszona, śmietana kremowa nie mniej niż 30% tłuszczu, śmietanka i śmietana do zmaślania (produkt wyjściowy do produkcji masła) 24 –28 % tłuszczu, śmietana sterylizowana (utrwalona termicznie) 18 % tłuszczu. Natomiast w zależności od metody utrwalania śmietana posiada różne terminy przydatności do spożycia. I tak np. śmietana świeża: 4 – 6 dni w lodówce, śmietana UHT – 6 tygodni poza lodówką, śmietana sterylizowana – do jednego roku poza lodówką. Zgodnie z normą śmietana musi być płynem jednorodnym, bez kłaczków ściętego sernika, o barwie jednolitej jasnokremowej do kremowej. W kuchni śmietanę używamy najczęściej do przyrządzania rozmaitych deserów, bitej śmietany, do kremów, a także jako dodatek do kawy.